مجبورساختن افراد براى انجام يك كار ، ولو آنكه خود مردم به آن راضى باشند ، از نظر على صحيح نيست ، بلكه قاعده و قانون ، همان كار آزادانه است . على مىگويد : « شما مأمور به انجام كار هستيد » . و در نهر هم فقط كسانى نصيب و سهم دارند كه در آن كار كرده‌اند ، و البته آنهايى كه آن كار را دوست ندارند نبايد به آن مجبور شوند . كار آزادانه و با ميل ، نه كار اجبارى ، مسأله‌اى است كه علىبن ابيطالب در هر موقعيتى از آن دفاع مىكند . يك‌جا با اشاره و در جاى ديگر به‌طور صريح و آشكار از آن هوادارى مىنمايد ، و اين سخن صريح ، در زمينه كار ، از دستورهاى اوست : « البته شما با ميل و اختيار ، بايد كار كنيد » ! و با اين نظريه عميق نسبت به وضع كار و كارگر ، على توانست كه در بيش از هزارسال پيش ، بر متفكران امروز غرب سبقت يابد . على اين نظريه خود را چنان برپايه عدل و داد بنا نهاده كه استوارتر و خردمندتر از آن متصور نيست . او مردم را به انجام كارى - ولو آنكه سودمند باشد - مجبور نمىسازد ، زيرا « اجبار » از ارزش انسانيت مىكاهد و توهين به « آزادى » هاى خصوصى و به خود « كار » است كه شرايط آن با اجبار و اكراه ، كامل نمىشود . ولى او از يك نظر ديگر آنان را به‌سوى كار سوق مىدهد و منافع اين كار را فقط بهره كسانى قرار مىدهد كه در آن كار شركت داشته‌اند : « نهر از آن كسانى است كه در آن به‌كار پرداخته‌اند ، نه آن‌كسانى كه در آن كار شركت نكرده‌اند » . و بدين‌ترتيب بايد پرسيد : آيا اين نظريه يكى از پايه‌هاى اصولى و بنيادين نظريه‌هاى ارزشمند قرن بيستم نيست ؟ و بنابراين ، همه حق دارند كه كار كنند ، و در اينجا كوچك و بزرگى نيست مگر با توجه به كارى كه انجام مىدهند و هركسى هم مزد و پاداش كار خود را خواهد